ALS hastalığının sınıflandırması

ALS olguları ailesel ve sporadik (kalıtsal olmayan) olarak ayrılır. 

Sporadik ALS: 

ALS vakalarının %90'ı sporadiktir, yani bu olgularda aile öyküsü yoktur. Sporadik olgularda ALS  hastalığının neden kaynaklandığı bilinmemektedir.

Ailesel ALS: 

ALS vakalarının %10unda hastalık bazı genetik mutasyonlar nedeniyle ortaya çıkmaktadır. En çok bilinen mutasyonlar, SOD1 C9orf72, tdp43, Fus mutasyonlarıdır. 

ALS hastalığı, ilerleyici bir motor nöron hastalığıdır. Motor nöronlar, beynimizin korteks denilen tabakasında motor alan adı verilen bölgesinde istemli hareketleri başlatan üst motor nöronlar ve elektriksel uyarıları taşıyan omurilikteki alt motor nöronlardan oluşur. 

ALS hastalığında hem üst hem de alt motor nöronların dejenerasyonu sözkonusudur.  

ALS hastalığında duysal tutulum görülmez. Ağrı, ısı, basınç, temas gibi duyular ve 5 duyu sağlam kalmaktadır. İdrar ve dışkı kontrolü genellikle sağlam kalmaktadır. Cinsel fonksiyon sağlam kalmaktadır. 

ALS hastalığının başlangıç yerine göre 2 gruba ayrılır. Spinal (limb) veya uzuv başlangıçlı ve bulber (soğancık bölgesi) başlangıçlı olarak adlandırılır. 

Spinal başlayan ALS: 

Spinal başlayan ALS türünde ayak, bacak, eller, kollarda simetrik olmayan kas güçsüzlüğü ve seğirmeler ilk belirtiler olabilir. Yutma, konuşma, solunum güçlüğü ise daha sonra ortaya çıkar. 

Bulber başlayan ALS

Bulber başlayan ALS türünde ise konuşma, yutma, solunum güçlüğü gibi belirtiler daha erken görülür. 

Yürüme, el becerisi, kas güçsüzlüğü daha sonra ortaya çıkar. 

ALS hastalığının diğer sınıflandırması ise motor nöronların daha çok etkilendiği bölgeye göre yapılır 

Klasik ALS

Üst ve alt motor sinir hücrelerinin (nöronlar) bozulması ile karakterize, ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Klasik ALS, ALS’li tüm hastaların üçte ikisinden fazlasını kapsar.

Primer Lateral Skleroz

Üst motor sinir hücrelerinin (nöronlar) bozulduğu, ilerleyeci nörolojik bir hastalıktır. Alt motor nöronlar iki yıl içinde etkilenmezse, hastalık genellikle saf bir üst motor nöron hastalığı olarak kalır. Primer Lateral Skleroz tüm ALS formları içinde en nadir görülenidir.

Progresif Bulbar Felç (PBP)

Alt motor sinir hücresinin (nöron) bozulması nedeniyle konuşma, çiğneme ve yutma güçlüğü ile başlayan bir durumdur. Bu bozukluk, ALS'li tüm hastaların yaklaşık % 25'ini kapsar.

Progresif Musküler Atrofi (PMA

Alt motor nöronların kötüleştiği progresif nörolojik bir hastalıktır. Üst motor nöronlar iki yıl içinde etkilenmezse, hastalık genellikle saf bir alt motor nöron hastalığı olarak kalır

Hastalığın yavaş veya hızlı ilerlemesini önceden tahmin etmek mümkün değildir. 

Ailemde ALS hastası var. Acaba ben de ALS olacak mıyım?

Ailemde ALS hastası var. Acaba ben de ALS olacak mıyım?

 

Bu soru çok merak ediliyor. ALS hastalığının bir kişide gelişip gelişmeyeceği Genetik testle söylemek mümkün değildir. Dünyada her yıl yüzbinde iki-üç kişiye ALS tanısı konuyor. Bu ihtimal herkes için vardır.

ALS hastalarının %90 kadarında hastalık nedeni bilinmiyor. Ailede başka ALS hastası öyküsü yoktur.  Bu tür ALS, Sporadik ALS olarak kabul edilir.

ALS %10 kadarında ailesinde başka bir ALS hastası öyküsü vardır.  Bu durumda Ailesel ALS söz konusudur.

Eğer bir ailenin iki veya daha fazla üyesinde ALS veya frontotemporal demans gelişmiş ise aile üyesi genetik test yaptırmayı düşünebilir.

Genetik danışman detaylı bir tıbbi aile geçmişini alacak ve hastalığın gelişme riskini değerlendirip durumun olası etkisini tartışacaktır. Bir kişi, istemezse veya hastalık riskinin oldukça düşük olduğunu düşünürse, genetik test yaptırmak zorunda değildir. Genetik danışmanınız, testin avantaj ve dezavantajlarını tartışacaktır.

Genetik test, bir kişinin ALS hastalığının nedenini belirlemenize yardımcı olabilir. Bir kişinin, sporadik ALS veya ailesel ALS olup olmadığını belirlemek için genetik test bilgi verebilir. Ailesinde hastalık öyküsü olan insanların, bilinen mutasyona uğramış genlerden birini taşıma ihtimali %60 ile %70 arasındadır.

Ailesel ALS hastası olanlarda mutasyon çıkmayabilir. Ancak bazıları henüz keşfedilmemiş mutasyonlardan dolayı hastalığa yakalanmış olabilirler. Eğer bir mutasyon keşfedilirse, aile üyeleri de bu mutasyonlu gene sahip olup olmadıklarını bilmek için testten geçmek isteyebilir. Mutasyonlu geni taşıdıkları tespit edilse bile mutlaka ALS geliştirecekleri anlamına gelmez.

Test için ya bir kan örneği ya da bir tükürük örneği gerekir. Sonuçlar, doktor tarafından verilen test türüne bağlı olarak, birkaç haftadan birkaç aya kadar belli olabilir. 18 yaşın altındaki aile üyeleri için genetik test önerilmemektedir.

Bazı kimseler, hastalık riski olup olmadığını öğrenmemeyi tercih edebilir. Bazıları gelecekte ebeveynlik hakkında bilinçli seçimler yapabilmek için bilmek isteyebilir. Genetik testler, yalnızca hastalıkla ilişkili keşfedilmiş mutasyona uğramış genlerden birine sahip olup olmadığınızı belirleyecektir. Hiçbir belirti yoksa hastalığı teşhis etmez ve hastalığı ne zaman geliştireceğinizi hakkında bilgi vermez.

Kısacası, örneğin yaşlanınca Alzheimer olur muyum acaba düşüncesi ile bugünü yaşayamamak gibi bir karamsarlık ne kadar mantıksız ise ALS in de aynı durum geçerlidir.

Kalıtsal ALS'ye neden olduğu bilinen genlerin yaklaşık %70'ini biliyoruz. Şu anda, sadece kalıtsal ALS 'de rol oynayan dört gen için genetik test mevcuttur:

1993'te keşfedilen SOD1, kalıtsal MNH vakalarının %20'sinden sorumlu

2008'de keşfedilen TARDBP, kalıtsal MNH vakalarının %3-5'inden sorumlu

2009'da keşfedilen FUS, kalıtsal MNH vakalarının %3-5'inden sorumlu

2011'de keşfedilen C9ORF72, kalıtsal MNH vakalarının yaklaşık %40'ından sorumlu

 

Genetik Test yapılan merkezlerde veya doktorunuzun Genetik Test istek raporu ile test yapılıyor. 
https://www.alsturkiye.org/
https://tepecikeah.saglik.gov.tr/TR,166593/genetik-hastaliklar-tani-merkezi.html
https://egehastane.ege.edu.tr/tr-2494/genetik_laboratuvari.html
http://www.hastane.deu.edu.tr/index.php/tibbi-birimlerimiz.html?id=179
https://www.memorial.com.tr/bolumler/genetik-laboratuvar/
https://istanbuleah.saglik.gov.tr/TR,314181/genetik-hastaliklari-tani-merkezi.html
https://kayserisehir.saglik.gov.tr/TR,305161/tibbi-genetik.html

Motor Nöron Hastalığı ve ALS Aynı Şey Mi?

Motor Nöron Hastalığı ve ALS Aynı Şey Mi? 

Motor Nöron Hastalığı genel bir tanımdır.
Motor Nöron Hastalığı ve ALS (Amiyotrofik Lateral Skleroz)  Genellikle aynı anlamda kullanılmakla birlikte ALS hastalığı bir tür Motor Nöron hastalığıdır. Hastalıktan etkilenen sinir hücrelerine Motor Nöron denir. Motor nöronlar "Üst Motor nöronlar" ve "alt Motor nöronlar" olmak üzere  2 çeşittir.
* Sadece üst Motor Nöronların etkilendiği Motor Nöron Hastalığına Pls primer lateral Skleroz denir.
* Üst+alt Motor Nöronların birlikte etkilendiği Motor Nöron Hastalığına ALS denir.
* Sadece Alt Motor Nöronların etkilendiği hastalığa PMA  (progresif Müsküler atrofi) denir.

Motor nöronları etkileyen yüzlerce farklı sebep ve hastalıklar vardır.

ALS hastalarının  % 90 kadarında hastalığın nedeni bilinmiyor. Genetik olmayan ALS türüne Sporadik ALS denir. ALS hastalarının % 10 kadarında genetik faktörlerin etkili olduğu biliniyor. Kromozomlardaki  genler, bir hücrenin düzgün çalışması için gerekli enzim, protein vs üretimini yönetir. Gen Orjinal kopyası bazen değişikliğe uğrar. Buna gen mutasyonu denir. Mutasyonlu genler hatalı davranış gösterirler. Üretilmesi gereken bir enzim, protein gibi maddeleri hatalı kodlama nedeniyle hatalı üretime neden olurlar. Bunun sonucunda hücre içinde dengeler bozulur. Hücre kendi yaşamını sürdüremez ve ölür (apoptosis) Motor nöronlar, çok duyarlı ve kırılgan hücrelerdir. Motor Nöronlar ölmeye başlayınca hareket sistemini çalıştıran kaslara yeterli elektrik uyarısı gelmez. Böylece güçsüzlük ortaya çıkar.

ALS hastalarında ailesel geçiş gösterdiği bilinen ilk mutasyon SOD 1 enzimini kodlayan gendeki mutasyondur. Son zamanlarda Ailesel geçiş gösterdiği bilinen başka mutasyonlar da bulunmuştur. Örneğin UBQLN2, C9orf72, tdp43 gibi mutasyonlar bulundu.

ALS hastalığında, pekçok diğer hastalıkta olduğu gibi Genetik yatkınlık faktörü yadsınamaz. Ancak ilginç başka bir durum ise mutasyonu taşıyan bireylerde ALS hastalığının ortaya çıkıp çıkmayacağı bilinmiyor. Yani kalıtsal olarak aileden mutasyonlu geni alan kimse illaki hasta olacak diye bir kural yok. Çünkü mutasyonlu gen hastalık riski oluştursa da Motor nöron koruyucu faktörlerin de olduğunu biliyoruz.

Ancak, ailede, soy ağacında daha önce ALS hastası olduğu bilinen birey varsa ALS hastaları Genetik test yaptırabilir. Bunun Bilimsel çalışmalara büyük katkısı yanında  pratikte sadece ALS hastası bireylerin çocuklarındaki risk oranını bilmeye faydası olabilir. Bu oran kesin bilgi vermiyor.

ALS teşhisi koymak neden zor? 
Aşağıdaki bağlantıda Motor Nöron denilen sinir hücrelerini etkilediği bilinen hastalıklar var. İngilizce kaynak, ne yazık Türkçesi yok. Zaten konunun uzmanları için yazılmış. Ama görüldüğü üzere yüzlerce farklı Motor Nöron tutulumlu Nörolojik Hastalık var. Nöroloji Uzmanları bir hastayı muayene ettikleri zaman binlerce Nörolojik Hastalıklar arasından ayırıcı tanı yöntemleri ile Motor Nöron grubu sinir hücrelerinin tutulduğunu anlıyorlar. Bu da yetmiyor, yaş, fiziksel muayene sonucu, Genetik sorgulama vs ile ALS teşhisine ulaşıyorlar. Buradan Nörolog meslektaşlarımın affına sığınarak bir kısa bilgilendirme yazısı yazdım. Sürç-ü lisan ettiysek affola. Tüm hekimlere ama ALS gibi yetim hastalıklarla ilgilenen Nöroloji hekimlerimize buradan alkış istiyorum:)
Sevgilerimle

http://neuromuscular.wustl.edu/motor.html