Oksijen konsantratörü ne kadar gerekli?

Bu soru çok soruluyor. Biraz teknik bir konu. Kısaca bilgileri tazelemek gerekirse;
Her hasta farklıdır. Bazen yıllarca solunum problemi olmadan yaşayan hastalar da var. Ancak ALS hastalığı, solunum kaslarını eninde sonunda etkiler.

Solunum probleminin asıl nedeni kanda biriken co2 gazının atılamamasıdır. Akciğerlerde O2 ve Co2 değişim işlemi basınç kullanarak yapılır. Diyafram kasları otomatik olarak çalışan temel solunum kaslarıdır. Diyafram kasları elektriksel uyarı ile çalışır. Otomatik solunum işlemi (Spontan solunum) beyin ile omurilik arasında soğancık (bulbus) adı verilen bölgede kontrol edilir. ALS hastalığında bu bölgedeki motor nöronlar da hasar görür. Bu nedenle giderek diyafram kasları zayıflıyor. İleri dönemde ise otomatik solunum fonksiyonu da bozuluyor. Solunum cihazları bu işlemi başarıyla yaptırabiliyor. 

Ventilatöre henüz bağlanmamış ALS hastalarda Oksijen vermek solunum problemini çözmüyor. Çünkü hastanın Diyafram kasları yeterli solunum basıncı sağlamıyor. Bu hastalar bir süre sonra Co2 yüksekliği nedeniyle uykusuzluk, gündüz uyuklama, baş ağrısı, huzursuzluk, gece canlı rüyalar, kilo kaybı gibi belirtiler gösteriyor. Bu dönemde maske ile Bipap tipi solunum cihazı ile basınçlı hava desteği hastaları rahatlatıyor. Ancak diyafram kasları zayıfladığında öksürükle balgam çıkarmak giderek zorlaşıyor. Bu durumda balgamı temizlemek için trakeostomi ameliyatı gerekiyor.
Trakeostomi sonrasında bazı hastalar solunum cihazına gerek duymaksızın nefes alabiliyor. Bazı hastalar ise uyku sırasında solunum cihazı kullanıyor. Bazıları sürekli solunum cihazı kullanıyor. ALS hastalığı ilerleyici olduğu için sonuçta 7/24 solunum cihazı kaçınılmaz oluyor.

Solunum cihazına bağlı hastalarda cihaz ayarları hastane ortamında yapılıyor. Ayarların uygun olup olmadığı kan gazı ölçümü ile kontrol edilir. Hastanede genellikle solunum cihazına destek olarak Oksijen desteği de verilir. Çünkü hastalar genellikle enfeksiyon nedeniyle yoğun bakıma yatırılır. Enfeksiyon bir yandan tedavi edilirken Oksijen desteği doku iyileşmesini hızlandırır. 

Oksijen konsantratörü nedir? 
Atmosferdeki soluduğumuz havada  % 78 azot (N2), % 21 oksijen (O2), % 0,9 argon (Ar) ve % 0,1 oranında diğer gazlar bulunmaktadır. Oksijen konsantratörü cihazları ortam havasındaki gazları ayrıştırır ve moleküler elek denilen sistem ile % 95 (± 3) saflıkta oksijen üretir.
Uzun süreli Oksijen tedavisi gerektiren durumlarda Oksijen tüpü yerine Oksijen konsantratörü kullanılır.

Oksijen konsantratörü veya oksijen tüpünü kullanmasak ne olur?

Teknik olarak kan gazı testi bu sorunun yanıtını verir. Ancak evde nasıl olacak?
Pulse oksimetre  parmaktan oksijen satürasyonu takibi için kullanılıyor.  Çok güvenilir olmasa da bir fikir verebilir.
Normalde Co2 yüksekliği solunum merkezini uyarır. Derin nefes alma ihtiyacı, iç sıkıntısı, boğulma hissi olur. Eğer Oksijen konsantratörü olmadan hasta kendisini rahat hissediyorsa ve bu sürede parmaktan oksijen seviyesi düşmüyorsa Oksijen konsantratörü kapatılabiliyor.

Umarım yardımcı olmuştur.

SOLUNUM CİHAZI (VENTİLATÖR) NEDİR?

Kronik solunum yetmezliğinin tedavisinde evde uzun süreli mekanik ventilasyon önemli ve başarılı bir teknik olarak özellikle göğüs duvarı ve nöromüsküler hastalıklarda tüm dünyada giderek daha yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Tanımlar:
Ventilatör, respiratör aynı anlamda kullanılmaktadır; Türkçe karşılığı “solutucu” veya “solunum cihazı”dır. ALS hastalarında ventilatör ile hastaya iki şekilde solunum desteği verilir.

Non-invaziv Mekanik Ventilasyon: Solunum borusuna delik açılmadan maske yardımı ile solunum desteği veren sonum cihazı kullanılması
İnvaziv Mekanik Ventilasyon: Trakeostomi denilen solunum borusuna delik açılarak bu deliğe yerleştirilen kanül yardımıyla solunum desteği veren solunum cihazı kullanılması

Ev tipi invaziv mekanik ventilatörün özelliklerinin belirlenmesi ve ventilatör seçimi:
 1. Hastanın solunumsal düzenini sağlayan minimal MV parametreleri (MV modu, tidal volüm, solunum dakika sayısı, tetikleme hassasiyeti, inspirasyon basıncı, destek basıncı, PEEP, FiO2 düzeyi, inspiratuar akış hızı veya I:E oranı) belirtilmelidir.
2. Cihazın güç kaynağı (internal ve eksternal pil sistemi ve şarj süreleri) açıklanmalıdır.
3. Cihazda istenen alarm (oksijen kaynağı yetersizliği, elektrik kesilmesi, hastanı cihazdan ayrılması, yüksek basınç, apne… vb) ve uyarı (pil gücü ve şarj bilgisi) sistemleri belirlenmeli, alarm limitleri uygun şekilde ayarlanmalıdır.
4. Cihazla birlikte aşağıdaki gereçler sağlanmalıdır: Yedek ventilatörün sağlanabilir olması. Cihazda tamir gerektirecek arızalarda sorun giderilinceye kadar yedek ventilatörün acil olarak sağlanması için gerekli önlemler alınmalıdır,

Hasta için uygun solunum cihazı  tipi ve parametreleri bu konuda uzmanlaşmış bir nörolog ya da göğüs hastalıkları uzmanı tarafından belirlendikten sonra hastaya sağlanan ev tipi ventilatör hastane ve hatta mümkünse yoğun bakım ünitesi koşullarında en az 48 saat süreyle uygulanmalıdır. Bu süre hem hastanın yeni cihaza uyum sağlaması, hem de cihazın hasta için uygunluğunun test edilmesi için gereklidir. Belirlenen parametreler uygulansa bile bazen farklı ventilatöre geçişte hastanın klinik tablosu bozulabilmektedir. İstenen sonucun sağlanması için bazen birçok ventilatörün denenmesine gereksinim duyulmaktadır

Evde solunumsal destek tedavisini planlama ekibi:
Ekibi aşağıdaki kişiler oluşturur:
1. Hasta ve ailesi: Grubun en önemli üyeleridir. Özellikle eve gönderilme durumunda bakımla ilgili her kararı hastanın kendisi, eğer bu imkânsızsa ailesi ile birlikte alınmalı ve onlar yönetici durumda olmalıdır.
2. Hekim: Hastanın genel durumunu, solunumsal rezervini ve psikolojik durumunu iyi bilmeli ve hastanın güvenini kazanmış olmalıdır. Hasta ve ailesi tarafından kolaylıkla ulaşılabilmelidir.
3. Hastayı yakından takip eden hemşire: Ekip içinde hekimin en önemli yardımcısıdır. Cihazların kullanımı, ayarlanması, uygulanması ve bakımı konusunda deneyimli, hasta ve ailesine eğitim verebilecek özellikte olmalıdır. Güler yüzlü olmalı ve hastaya güven vermelidir.
Solunum cihazları hakkında genel bilgiler:

Bipap ve cpap her ikisi de solunumun problemi olan hastalarda kullanılan yardımcı solunum cihazlarıdır.

CPAP  (Continuous Positive Airway Pressure)
BIPAP (bilevel positive airway pressure)

Her iki cihaz da mekanik ventilasyon (dışarıdan solunum yardımı)  için kullanılmaktadır. Bu solunum cihazları sadece ALS de değil, daha birçok solunum problemlerinde kullanılır. (Örneğin gece uyku  apnesi (gece uyku sırasında solunum durması) , kronik akciğer hastalıkları gibi)

Amaç, solunum problemi nedeniyle yeterli oksijen alamayan hastalarda mekanik solunum desteği vermektir.
ALS li hastalarda genellikle Bipap tipi solunum cihazı kullanılır. Çünkü hastalar özellikle geceleri spontan solunum (kendiliğinden soluk alıp vermek)  yeteneğini zamanla kaybederler. Bipap cihazları böyle durumlarda otomatik olarak devreye girer. Aynı zamanda hastanın solunum refleksine de cevap verirler. Tüm bu özellikleri taşıyan cihazlara Bipap S/T cihazlar denir.

Bu cihazlar hastaya otomatik olarak solunum yaptırmaktadır.

Mekanik ventilasyon (yapay solunum)  2 yolla uygulanabiliyor:
1- Non-invaziv (maske yoluyla) Dikkat! Yutma problemi başladığında maske ile Bipap dikkatli olmak gerekiyor!
2- İnvaziv (nefes borusuna gırtlak bölgesinden bir tüp takarak) Bu işlem Trakeostomi olarak adlandırılır. Bunun için küçük bir cerrahi işlem yapılır.

Hangi hastada hangi yöntemin uygulanacağına doktor karar verir (nörolog ya da göğüs hastalıkları uzmanı)

ALS li hastalarda genellikle Bipap S/T veya diğer Bilevel Pozitif basınç/volum  sağlayan ventilatörler  veya ev tipi mekanik ventilatör adı verilen değişik solunum modları olan cihazlar kullanılır. Çünkü hastanın rahatlığı için her şey otomatik olarak bu cihazlar ile sağlanır.
Cihazlar, heyet raporu ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından ödenmektedir.
Bu cihazlar SGK’ ya tedavi bittikten sonra iade edilmesi gereken cihazlardır.