ALS Hastalığında Egzersiz Kas Gücünü Artırabilir mi?

ALS hastalığında egzersiz yapmak veya günlük yaşamda aktif kalmak? Kas atrofisi ve ALS'deki güç kaybı, motor nöronlarının kaybına bağlıdır.

ALS hastalığında egzersiz, kaslarda  kaybedilen kuvveti geri getiremez. Bir egzersiz programı kas gücünde küçük bir artış sağlayabilir. Ancak zayıflamış kasları kullanarak günlük aktiviteler yapmak, normal kaslar ile yapmaktan çok daha fazla bir efor gerektirir.

Bir egzersiz programı başlatılırsa, kas tonu veya kuvvetindeki küçük artışlar da ancak program devam ettiği sürece olur. Bir kez başladıktan sonra programa devam etmek önemlidir.

Egzersizin başka faydalı yönleri de vardır. Kendi içine odaklanmak, belki de endişeler veya problemler üzerinde kafa yormak ve duyguları rahatlatmak için yapıcı bir yol olabilir.

Egzersiz Yapmazsam Gücünü Daha Hızlı Kaybeder miyim?

Başka bir deyişle, ALS de “kullan veya kaybet” durumu geçerli mi?

Bazı hastalar, yürüme kabiliyetini kaybetme korkusu ile riskleri göze alarak yürüyüş yapmak isterler. Hatta sık sık düşmeler olsa da yürümeye devam eder.  Aslında, yürüteç, baston veya tekerlekli sandalye kullanırlarsa düşmeden ve daha güvenli biçimde doğada daha fazla zaman geçirebilirler. 

Bir hastanın zayıf bir kas grubunu kullanmaya devam edip etmemesi, ALS'deki  kas güçsüzlüğünün ilerlemesini etkilemeyecektir. Ciddi bir yaralanmayla sonuçlanacak bir düşmenin hem fiziksel hem de psikolojik travma oluşturduğu bilinmektedir. Bu nedenle hastanın bir yürüteç veya tekerlekli sandalye kullanması daha mantıklı olacaktır.

Egzersiz Zararlı Olabilir mi?

Zorlu egzersiz, kas gücünü gözle görülür derecede arttırmayacak olsa da, egzersizin güç kaybını artırdığına dair kanıt yoktur. Egzersizin birkaç gün boyunca kasları ağrıtması, enerji tüketimini arttırması, yorgunluk halinde, egzersiz miktarının azaltılması akıllıca olacaktır.

Fonksiyonel elektrik stimulasyon (FES)

Kasları dışarıdan elektrikle uyarma işlemi Fonksiyonel elektrik stimulasyon (FES) olarak biliniyor. Bu uygulama çeşitli hastalıklarda oldukça yaygın kullanılıyor. Çeşitli elektriksel uyarı modları var. Genellikle cilt yüzeyine iletken bir madde ile uygulanıyor. Ancak motor nöron hastalığı diğer nörolojik hastalıklara kıyaslandığında çok farklı özellikleri var. Temel sorun Motor nöronlarda gibi görünse de elektriksel uyarıları kas liflerine taşıyan sinirlerin kas lifleri ile bağlantı yaptığı bölgelerde de elektriksel iletim kopukluğu olduğu biliniyor. Bu nedenle cilt yoluyla verilen elektriksel uyarı kaslara iletilemiyor.

ALS de elektriksel uyarı tedavisi önerilmiyor!

Fiziksel aktivite ve Motor Nöron Hastalığı gelişme olasılığı

Fiziksel aktivite her zaman MND ile ilişkili faktörlerin başında olmuştur, ancak etkisini araştıran çalışmalar sıklıkla çelişmektedir. Bunu nedeni, genellikle araştırmaya dahil edilen farklı grupların ve kişilerin sayısının, verilerin toplandığı yöntemin ya da sorulan soru türlerinin ve sunulma biçimlerinin bir sonucudur. Aynı konuda daha fazla sayıda çalışma yapılması, bunların gelecekte gerçekleştirilme biçimini iyileştirebilir ve daha güvenilir sonuçlar verebilir.

MND ile 1.500'den fazla insanı ve yaklaşık 3.000 kontrol katılımcısını içeren en son çok merkezli çalışma, Prof Leonard van den Berg'in önderliğinde Euro-MOTOR konsorsiyumu tarafından gerçekleştirildi. Bugün (24 Nisan), grup Nöroloji, Nöroşirürji ve Psikiyatri Dergisi'nde bulguları hakkında bir makale yayınladı. Çalışma, Hollanda, İrlanda ve İtalyan katılımcılara yüz yüze ya da kâğıt üzerinde sunulan kapsamlı anketleri kullanarak veri topladı, sigara, alkol ve onların yaşamları boyunca fiziksel aktivite türüne ve miktarına değinmelerini istedi  (hem mesleki hem de hobi etkinlikleri)  Her bir aktiviteye ihtiyaç duyulan enerji harcaması miktarına dayanarak her bir kişiye bir puan verildi.

MND'li kişilerin kontrol grubuna  kıyasla daha fazla sigara ve daha az alkol aldıklarını göstermenin yanı sıra, fiziksel aktivite ile MND olasılığı arasında anlamlı pozitif bir ilişki olduğu doğrulandı.

Bu çalışma, fiziksel aktivitenin MND ile ilişkili olduğuna dair kümülatif kanıtlara katkıda bulunurken, hastalığın gelişiminde önemli bir faktör olmadığını söylemek çok önemlidir. Aksine, diğerleri (genetik dahil) ile birlikte MND gelişiminin şansını artırabilecek başka bir risk faktörüdür. Fiziksel aktivitenin, bazı genetik profillerin varlığında sadece bir risk faktörü olması muhtemeldir, bu da bazı insanları motor sistem hasarına daha duyarlı hale getirir.

Kaynak 

ALS-MNH hastalarında fizik tedavi

1- elektrikli aletlerle fizik tedavi önerilmiyor 

2- kas geliştirmeye yönelik aşırı egzersizler önerilmiyor 

3- kaslara aşırı masaj önerilmiyor, kas hücreleri zarar görüyor. 

4- rom (range of motion) denilen germe egzersizleri öneriliyor. 

5- başlangıç döneminde günlük işlerde ağır fiziksel yorgunluklardan kaçınmak gerekiyor 

6- denge, yürüme sorunları başladığında mutlaka baston, yürüteç, engelli mimari tadilat gerekiyor 

7- yutma güçlüğü başladıysa kesinlikle vitastim denilen elektrikli stimülasyon ALS hastalarında önerilmiyor

8- kas geliştirme ürünleri, protein tozları önerilmiyor

Not: bir Motor Nöron hastalığı çeşidi olan PLS  (primer lateral sclerosis) daha etkin fizik tedavi öneriliyor. 

ALS de ağrı

ALS de genellikle cilt altı yağ dokusu azalması, kas dokusu azalması nedeniyle yüzeye yakın sinir lifleri basıya hassas duruma gelir. Ayrıca kemikleri saran kas hacminin azalması sonucunda kemik yüzeyi de basıya hassas duruma gelir. Genel olarak ALS de ağrının oluşma nedeni bunlardır. Tedavisinde hastanın yatış pozisyonunu belli aralıklarla değiştirmek, havalı yatak, jel destek yastıkları kullanmak faydalıdır.

Kas spazmı: Daha çok üst motor nöron ağırlıklı tutulumu olan hastalarda olur. Kramplar,  motor nöronlar ve kaslar arasındaki elektriksel iletişimin bozulması sonucu oluyor. Kaslara uyarıcı etki yapan nöronların, kaslara rahatlatıcı etki yapan nöronlar tarafından yeterince dengelenemediği zaman bu kasılmalar rahatsız edici boyutlara ulaşıyor. O yüzden kas gevşeticiler rahatlama sağlayabiliyor, fakat bu ilaçların da beyin kan engelini aşması oldukça zor. Bu tur kramplar ve spastisite yaratan durumlarda, kas gevşeticilerin yani sıra düzgün ve periyodik olarak yapılacak gerdirme eksersizleri (stretch exercises), kasların hareket yetisini arttıracak eksersizlerin yapılması oldukça büyük fayda sağlayacaktır.Bazı ağrılı kas kasılmalarında içeriğinde Baclofen olan ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar doktor reçetesi olmadan satılmaz!

Eklem ağrısı: Hareketsizliğe bağlı olarak özellikle  eklem kapsülünde meydana gelen değişiklikler sonucunda omuz (frozen shoulder), diz, kalça eklemlerinde ağrılar olur. Pasif fizik tedavi ve ağrı kesiciler kullanılabilir. İleri derecede hareket kısıtlılığı oluşursa tedavisi daha zor olur. Fizik tedavi uzmanı, gerekirse enjeksiyon ve yoğun fizik tedavi yöntemi uygulayabilir.

Bası / yatak ağrısı: Özellikle yatağa temas eden vücut bölgelerinde, kuyruk sokumu, kalça, kürek kemikleri gibi yerlerde ağrılar olur. Yara açılmasının erken habercisidir. Havalı yatak, 2 saatte bir pozisyon değiştirme, masaj gibi koruyucu önlem alınmalıdır. Ağrı kesiciler kullanılabilir fakat yara oluştuktan sonra ağrı kesiciler etkili olmaz. Ağrı kesici özelliği olan yara bakım ürünleri kullanılabilir.

Nöropatik ağrı: ALS hastalarında nedeni belli olmayan ağrılar da olabilir.  antidepresan anti-epileptik ilaçlar yaşam kalitesini yükseltmek için yardımcı olabilir. Bu ilaçlar da doktor reçetesi ile satılır.
Çok ağrılı durumlarda anestezi uzmandan destek alınabilir.

Kaynak: Review Article: Pain in Amyotrophic Lateral Sclerosis: A Neglected Aspect of Disease