POSTURAL DRENAJ: BALGAM TEMİZLİĞİ İÇİN ESKİ BİR YÖNTEM

Antik Peru’da kullanılmış nefes almayı kolaylaştırılan bir yöntem...

POSTURAL DRENAJ:

(Henüz PEG ve trakeostomi ameliyatı olmamış hastalar için geçici bir çözümdür)

Vücut pozisyonu ve yerçekimi etkisini kullanarak bir tür salgı drenaı sağlamak için kullanılıyor.

′′İltihap ve akciğerlerin solunum yollarındaki aşırı mukozite (salgı artışı) nedeniyle solunum sorunlarını tedavi etmenin bir yoludur.

Bu eski teknik solunum cihazları ve diğer makineler olduğundan beri unutuldu. Aslında klasik tedavide eskiden beri kullanılan bir yöntem.

Solunum yollarında biriken ve atılamayan salgılar, enfeksiyon riski de oluşturuyor. Özellikle ALS gibi diyafram güçsüzlüğüne ve dolayısıyla yetersiz öksürük nedeniyle temizlenemeyen balgam, solunum sıkıntısına neden oluyor.

Henüz trakeostomi ameliyatı olmamış ve yeterince kuvvetli öksüremeyen hastalar için önerilen bir yöntem.

Korona salgını sırasında yoğun bakımlarda tekrar gündeme gelmiştir.

Nefes almakta güçlük çekiyorsanız ya da çok fazla balgamı öksürerek çıkaramıyorsanız, yavaşça nefes alın ve bu pozisyonda nefes verin, günde 3 kez veya ihtiyacınız olduğu kadar.

Bunu dolu mideyle yapmayın.

Vietnam' da bir huzurevinde (1976) bu teknik uygulandı, influenza salgını sırasında, birçok kişinin öldüğü diğer bakımevlerine kıyasla orda hiçbir yaşlı ölmedi...

Alıntıdır.

Nazo-trakeal aspirasyon

Öksürükle balgam çıkaramayan  ALS hastalarında  balgam temizliği yapmak gerekiyor. Bu işleme nazo-trakeal aspirasyon deniyor.  Genellikle 10 veya 12 no aspirasyon kateteri kullanılıyor. 

Nazotrakeal aspirasyon yapmadan önce hastanın kanama bozukluğu, epiglotit veya laringospazm gibi prosedür için herhangi bir kontrendikasyonu olmadığından emin olun.

El hijyeni yapın mahremiyet sağlayın ve hastaya kendinizi tanıtın.

Hastanın parmağına bir nabız oksimetresi yerleştirin ve cihazı yerinde bırakın. Biraz daha iyi nefes alabilmek için başını biraz yukarı kaldırın.

Hortumun bir ucunu aspiratöre (emme makinesi) bağlayarak ekipmanınızı hazırlayın. Aspiratörü açın ve basıncı   mümkün olan en düşük seviyeye ayarlayın. Tüpün ucunu bloke ederek basıncı kontrol ettikten sonra, açık uçlu tüpü hastanın yakınına, çalışma alanınızın kolayca erişebileceği bir yere yerleştirin. Şimdi aseptik teknik kullanarak kateterini hazırlayın. Bir örtü varsa, bunu hastanın göğsüne veya yatak masasının üzerine yerleştirin.

Şimdi elinize bir çift steril eldiven giyin. Ekipmanın düzgün çalıştığından emin olmak için aspirasyon kateterini aspirasyon cihazının hortumuna takın. Çam adaptör kullanın, basınç kontrolü yapabilirsiniz.  

Steril kayganlaştırıcı jel kullanın. Kateterin alt ucunun altı ila sekiz santimetresini suda çözünür kayganlaştırıcı jel ile yavaşça kaplayın.

Hastadan derin nefes almasını isteyin, baskın olan elinizle baş parmak   işaret parmağınızı kullanarak kateteri nazikçe ama hızlı bir şekilde burun deliğinden birine sokarken çam adaptör vakum deliği açık olsun. Kateteri yerleştirirken kateter deliğini kapatmayın. Burun yolunun doğal seyrini izleyin, kateteri aşağı doğru yönlendirin, direnç hissederseniz kateteri zorlamayın. Muhtemelen Carina’ya (bronş çatalı) çarptınız. Bu durumda, aspirasyonu uygulamadan önce kateteri bir ila iki santimetre geri çekin

Nazofarengeal emme işlemi gerçekleştirirken, bir genel kural, kateteri ağızdan veya burnun ucundan mandibula (çene kemiği) açısına kadar olan mesafeyle kabaca aynı derinliğe yerleştirmektir.

Bu mesafe, yetişkinlerde yaklaşık 12-16 santimetredir.

Bazı durumlarda hastanın başını döndürmek daha etkili bir şekilde emmenize yardımcı olabilir. Sağa çevirmek sol ana bronşa ulaşmanıza, sola çevirmek de sağ ana bronşa ulaşmanıza yardımcı olacaktır.

Aralıklı veya sürekli vakum uygulayın (çam adaptör vakum deliği kapatılırsa vakum başlar, açılırsa vakum yapmaz)

İleri geri hareket ettirirken kateteri parmaklarınızla yuvarlayın.   Hastaya derin nefes almasını söyleyin.

 

Balgam sorunu

ALS hastalığında bulber belirtilerle başlayan türünde (bulber ALS) solunum ve yutma güçlüğü erken dönemde ortaya çıkar. Beyin sapı ve bulbus (soğancık) denilen bölgede solunum, yutma merkezleri vardır. Bulber tutulumlu ALS hastaları, erken dönemde yürüme ve el becerileri henüz bozulmasa da konuşma, yutma ve zayıf öksürük, nefes darlığı yaşayabilirler.

Solunum güçlüğü ve kuvvetli öksürememe nedeni, diyafram adelesinin güçsüzlüğüdür. Bu nedenle solunum kapasitesi azalır.

Solunum güçlüğünü tespit etmek için çeşitli solunum testleri yapılır. Bu testler, göğüs hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilir. Özellikle FVC (Forced vital capacity)  azalmıştır. Bu durumdaki hastalarda kandaki oksijen satürasyonu düşmeye başlar. Karbondioksit atılamaz, hiperkapni denilen durum ortaya çıkar.

Diyafram kaslarında güçsüzlük nedeniyle  hastalar kuvvetli öksüremez. Öksürük göğüs  hastalıklarında en sık rastlanan yakınmalardan biri olup, solunum yollarının aşırı sekresyon ve yabancı materyallerden temizlenmesine yardımcı olan önemli bir savunma mekanizmasıdır.  Öksüremeyen hastalarda bronşlarda balgam birikir. Balgam söktürücü ilaçlar çok da etkili olmaz. Balgam temizliği yapılamayan hastalarda pnömoni -zatüre- riski çok yüksektir.

Öksürme  ile balgam temizliği yapılamıyor ise geçici olarak postüral drenaj, tapotman masajı vs. ile yardımcı olunur. Diğer bir geçici yöntem ise öksürmeye yardımcı cihazdır. Cough assist denilen cihaz öksüremeyen hastalar için basınçla öksürmeye yardımcı bir cihazdır.

Aspiratör ile  nefes borusundaki balgamı temizlemek mümkündür. Ancak oldukça zahmetli ve el becerisi gerektiren bir işlemdir. Hasta çok rahatsız olabilir. Bronşlarda biriken ve öksürükle atılamayan balgamı temizlemek ise zordur. Ağızdan veya burundan aspirasyon çubuğu ile nefes borusuna ulaşmak mümkün fakat çok zahmetli bir işlemdir. Bu nedenle eğer öksürükle balgam çıkaramıyor ise trakeostomi ameliyatı en makul çözüm.

ALS, ilerleyici bir hastalık olduğu için, yukarıda sözettiğim yöntemler sadece birkaç hafta /ay işe yarar. Kalıcı çözüm trakeotomi yapmaktır.