ALS-MNH HASTALARINDA FİZİK TEDAVİ

1. Elektrikli Aletlerle Fizik Tedavi (TENS, NMES vb.):

Fonksiyonel olmayan motor nöronları elektriksel olarak uyarmak, hücrenin metabolik yükünü artırır ve eksitotoksisiteyi (hücre ölümünü hızlandıran aşırı uyarılma) tetikler.

Son yıllarda sadece çok sınırlı çalışmalarda, ağrı yönetimi için kas kasılması yaratmayacak çok düşük frekanslı uygulamalar tartışılsa da, klinikte risk/yarar oranı nedeniyle halen uzak durulması gereken bir alandır.

2. Kas Geliştirmeye Yönelik Aşırı Egzersizler:

ALS'de sağlam kalan motor nöronlar zaten aşırı çalışmaktadır. Ağır dirençli egzersizler "overwork weakness" (aşırı çalışma güçsüzlüğü) yaratarak kas yıkımını hızlandırır.

Egzersizin dozu "aerobik alt sınırda" tutulmalıdır. Hasta egzersiz sonrasında (veya ertesi gün) aşırı yorgunluk veya kas ağrısı hissediyorsa, o egzersiz seviyesi ALS için zararlıdır.

3. Kaslara Aşırı Masaj:

Özellikle denervasyona bağlı olarak yapısı hassaslaşan kas dokusunda sert masajlar mikro travmalara ve kas lifi hasarına (Rabsbdomiyoliz benzeri lokal yıkımlara) yol açar.

Sert, derin doku masajları yerine; dolaşımı rahatlatacak, spastisiteyi hafifletecek hafif ve yüzeysel (eflöraj tarzı) masajlar ile pasif esnetmeler tercih edilmelidir.

4. ROM (Eklem Hareketi) ve Germe Egzersizleri:

Tedavinin temel taşıdır. Kontraktürleri (eklem donmalarını) ve spastisiteye bağlı ağrıları önlemek için hem aktif-asistif hem de pasif ROM egzersizleri her gün yapılmalıdır.

5. Başlangıç Döneminde Ağır Fiziksel Yorgunluktan Kaçınmak:

Çok kritik bir kural. Enerji koruma teknikleri (energy conservation) ilk günden itibaren öğrenilmelidir. Hastanın günlük yaşam aktiviteleri için harcayacağı enerji, egzersiz seanslarından daha değerlidir.

6. Yardımcı Cihazlar ve Mimari Tadilat:

Buradaki altın kural "Düşmeyi bir kez bile beklememektir."

Cihaz kullanımı (baston, yürüteç, AFO) hastanın bağımsızlığını kaybetmesi değil, tam tersine enerjisini koruması ve güvenliğini sağlaması için birer "özgürlük aracı" olarak konumlandırılmalıdır.

7. Yutma Güçlüğü ve Vitastim (NMES):

Vitastim gibi faringeal elektriksel stimülasyon cihazları, ALS gibi ilerleyici alt motor nöron hasarlarında bulber kasların yorulmasını hızlandırarak yutma fonksiyonunu daha da kötüleştirebilir ve aspirasyon riskini artırır.

Yutma rehabilitasyonunda elektrik simülasyonu yerine; postür ayarlamaları (çene göğse pozisyonu), kıvam artırıcılar ve solunum-yutma koordinasyon egzersizleri kullanılmalıdır.

8. Kas Geliştirme Ürünleri ve Protein Tozları:

Önemli olan yüksek protein değil, yeterli kalori alımıdır. ALS'de kilo kaybı (hipermetabolizma nedeniyle) prognozu olumsuz etkiler. Bu nedenle kilo kaybını önleyecek dengeli, Akdeniz tipi beslenme ve gerekirse tıbbi beslenme solüsyonları (mama) önerilir.

Klinik Kılavuzlara Eklenen Yeni Uyarılar ve Öneriler

Son zamanlarda dönem ALS multidisipliner bakım kılavuzlarında öne çıkan birkaç noktayı da ekleyelim. Solunum Kası Rehabilitasyonu (Akciğer Hacim Artırma): Fizik tedavinin sadece kol ve bacak odaklı olmaması gerektiği vurgulanıyor. Erken dönemden itibaren "Air-stacking" (Nefes istifleme) egzersizleri ve Ambu maskesi yardımıyla akciğer esnekliğini koruma çalışmaları, ilerleyen dönemde öksürme yeteneğini ve solunum kapasitesini doğrudan etkiliyor.

Su İçi Egzersizler (Hidroterapi): Suyun kaldırma kuvveti, kaslara aşırı yük binmesini engellediği için ALS hastalarında (ılık suda) hafif egzersizler ve gevşeme için oldukça popüler ve güvenli bir alternatif haline gelmiştir.

Kramp Yönetimi: Sert germelerin yanı sıra, magnezyum takviyeleri ve doktor kontrolünde ilaç tedavileri eklem hareket açıklığını korumaya yardımcı olmak için sürece erken dahil edilmektedir.

Dr. Alper Kaya

26.05.2026

Amyotrofik lateral skleroz hastalarında dış iskelet destekli yürüme eğitimi / Hastaların yaşam deneyimleri

Hedefler

Amyotrofik lateral skleroz (ALS) hastalarının Atalante dış iskelet destekli yürüyüş eğitimine ilişkin beklentilerini ve yaşam deneyimlerini incelemek.

Yöntemler

EXALS çalışmasında (NCT06199284), ayakta tedavi gören 10 ALS hastası, Atalante dış iskelet destekli yürüyüş eğitiminin 18 seansını tamamladı. Müdahale aşamasının tamamlanmasının ardından, eğitim sonrası yarı yapılandırılmış görüşmeler ses kaydı alınarak, kelimesi kelimesine yazıya döküldü ve tümevarımsal nitel içerik analizi yaklaşımı kullanılarak analiz edildi. Yapılandırılmış görüşme maddeleri betimsel olarak özetlendi.

Sonuçlar

On katılımcı olumlu beklentiler ve deneyimler bildirdi. Başlangıçtaki beklentiler en sık olarak araştırmaya katkıda bulunmayı (5/10), yürüme yeteneğini korumayı (4/10) ve yürüyüş kalitesini/dengeyi iyileştirmeyi (3/10) içeriyordu. Beklentilerin karşılanma oranı yüksekti (çok memnun: 7/10). Rehabilitasyon yönü, deneyimi en iyi yansıtan unsur olarak en sık sıralandı (1. sıra: 4/10), bunu motivasyonel/eğlence (2. sıra: 4/10) izledi, psikolojik/duygusal yön ise en son sırada yer aldı (5. sıra: 5/10). Katılımcılar, algılanan faydaları arasında dik duruşun iyileşmesi, denge, sertliğin azalması, daha akıcı yürüyüş ve düşme korkusunun azalması gibi unsurları tanımladılar, ancak bazı etkilerin kısa süreli olduğu belirtildi. Üç kelimelik özetler çoğunlukla olumluydu (8/10), genellikle "ilginç" ve "motive edici" ifadeleri kullanılırken, ara sıra olumsuz ifadeler de vardı (yorucu/ağır/tekrarlayıcı/hayal kırıklığı yaratan; 2/10). 

Geleneksel fizyoterapiyle karşılaştırıldığında, seanslar daha dinamik ve yürüyüş odaklı, yapılandırılmış, yenilikçi ve yakından denetlenen bir düzene sahip olarak algılandı. Önerilen iyileştirmeler, erişim/doz artırma, yürüyüş alanını ve eğitim içeriğini genişletme ve güvenlik/kullanıcı kontrolünü geliştirme üzerine yoğunlaştı. Katılımcıların çoğu, mümkün olması halinde eğitime devam edeceklerini belirtti (8/10), en yaygın tercihleri ​​ise haftada iki seans oldu (4/8).

Sonuçlar

Ekoskelet destekli yürüyüş eğitimi kabul edilebilir ve anlamlı olarak değerlendirilmiştir. Bunu uygulamaya geçirmek için gelecekteki protokollerin hasta öncelikleri, özerklik/güvenlik, erişim ve uygulama lojistiği ve daha geniş fonksiyonel içerikle birlikte nicel değerlendirmeyle uyumlu hale getirilmesi gerekecektir.

Kaynak