Yardımcı teknoloji: Glassouse

Yardımcı teknoloji meraklılarına

Baş hareketlerini, fare hareketlerine dönüştüren gözlükle bilgisayar kullanmak mümkün. Tasarımı bir Türk tarafından yapıldı. Türkiye’de Tübitak ilgilenmedi, şimdi yurtdışından satın alabilirsiniz. 399 $
http://glassouse.com/

Glassouse, Engelli mouse

Başınızı hareket ettirebiliyorsanız mouseu kumanda ediyor.
Ağızla da mouse click yapıyor,
http://glassouse.com/

ALS hastalarında iletişim seçenekleri

ALS-MNH hastalığı, ilerleyici kas güçsüzlüğü nedeniyle zaman içinde konuşma, el becerisi, yutma, solunum işlevlerinde ilerleyici bozulmaya neden olmaktadır. Hastaların iletişim kurabilmesi için basit bir alfabe tablosu başlangıçta yeterli olsa da hareket yeteneğini kaybeden hastalarda teknolojik çözümler de mevcuttur.

Göz bilgisayarı nedir?

İleri derecede fiziksel engelliler için geliştirilmiştir. Vücudu tamamen hareketsiz fakat göz hareketleri sağlam hastalarda kullanılıyor. Göz hareketlerini izleyen bir kızılötesi kamera, kızılötesi ışık kaynağı ve bilgisayardan oluşur. Bu sisteme göz takip sistemi (eyetracking) adı verilir. Ayrıca iletişim için geliştirilmiş bir yazılıma gerek vardır. Dünyada en çok bilinen Tobii, Dynavox, Lc technologies ürünleridir. Özellikle ALS, locked-in sendromu gibi fiziksel durumlar için geliştirilmiş dünya markalarıdır. Kalibrasyon, ışık ayarı sorunları en az seviyeye getirilmiştir. Çevrebirim kontrol (ışık, tv, perde, klima vs, fonksiyonları da bulunmaktadır (opsiyonlu) fiyatları 10000 tl civarındadır.

Bunların dışında son yıllarda daha çok bilgisayar oyun amaçlı, daha ucuz göz takip donanımları piyasada bulunmaktadır. Fiyatları 1000-1500 $ (bilgisayar hariç) civarında, usb 3 gereklidir. Örneğin, Smarttek eye navigator

Göz kırpma ile bilgisayar kullanmak

Göz kırpma hareketi sağlam olan hastalarda bir gözlük yardımı ile kırpma hareketi bilgisayarda tıklama işlemine dönüştürülür. Tarama özelliği olan özel yazılımı ile birlikte gelmektedir. fiyatı 1200$ civarında (bilgisayar hariç) Örneğin Eyetouch gözlük

Switch butonu ile bilgisayar kullanmak

Bir butona basarak bilgisayarda tıklama işlemine dönüştürülür. Tarama özelliği olan özel yazılımı ile birlikte gelmektedir. Switch butonu ve adaptörü 100$ civarındadır. Yazılımı 500 $ civarındadır. Örneğin Onscreencommunicator

Baş hareketleri ile bilgisayar kullanmak

Bir Kızılötesi kamera ve alın bölgesine yapışan bir yansıtıcıdan oluşur. Baş hareketleri, bilgisayarda mouse hareketine dönüştürülür. Sanal Klavye ve otomatik tıklama programı ile bilgisayar kullanmak mümkündür. Konuşamayanlar için metin okuyucu programlar mevcuttur. Fiyatı 1000 $ civarındadır (bilgisayar hariç) Örneğin Smartnav kamera

ALS-MNH Derneği imkânlar elverdiğince iletişim desteği vermektedir. Hangi hastanın hangi sistemi kullanabileceği kişiye göre değişiyor. İletişim sistemi ihtiyacı olan hastalarımızdan aşağıdaki koşullarda olanlara destek vermeye çalışıyor.

1- Dernek resmî üyesi olmak

2- Aidat borcu olmamak

3- Baş, boyun, baş hareketleri, göz kırpma, göz hareketlerini gösteren bir video

4- Başvuru yazısı (bilgi@als.org.tr adresimize mail ile başvuru yapabilirsiniz)

Not: Tüm başvurular İstanbul merkezde değerlendirilmektedir. İletişim sistemi alımları, derneğe bağış geldikçe yapılmaktadır. Hastalarımızın anket sonuçlarına göre en uygun donanımlar tercih edilmektedir. Başvuru sırasına göre ihtiyaç karşılanmaktadır.

Camera-mouse, Head-mouse, Smartnav nedir?

Head-mouse Nedir? 
Ellerini kullanamayan engelliler için  tasarlanmış, baş hareketleri ile bilgisayar kullanmaya yardımcı bir teknolojidir. Bazı kaynaklarda assistive mouse, camera mouse, webcam mouse olarak da sözediliyor.  Web Kamera ile çalışan yazılımlar baş veya hareketli bir nesneyi takip ederek fare denetimine yardımcı olurlar. Bu nedenle eyetracking (göz bilgisayarı) sistemlere kıyasla oldukça ucuza çözüm sağlar. Göz takip sistemi ile karıştırmayınız. (*)

Baş hareketleri ile bilgisayar kullanmak için basit bir kamera ve bir yazılım yeterlidir.  Ücretsiz yazılımlardan bazılarını aşağıda bulabilirsiniz.

Camera Mouse:  Boston Koleji ve Boston Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilmiştir. Programın özelliği, kamera karşısında herhangi bir noktayı seçip mouse hareketlerine dönüştürebilirsiniz. Örneğin burnunuz, çeneniz, alnınıza yapıştıracağınız parlak-kontrast bir noktayı kamera karşısında hareket ettirebilirsiniz. Ekrandaki fareyi dilediğiniz gibi hareket ettirebilirsiniz. Tıklamak istediğiniz yerde bir süre sabit durdurduğunuzda kendisi otomatik tıklama yapar.

Head-mouse  (assistive mouse) :  Bu program, yüzünüzü tanır ve başınızı hareket ettirerek ekrandaki fareyi dilediğiniz gibi hareket ettirebilirsiniz. Tıklama için bir süre sabit durmanız gerekiyor.

Eviacam: Türkçe ve otomatik kalibrasyon özelliği olan bir yazılımdır. Ayrıca fare tıklaması yardımcı menüsü vardır.

Web Kamera ile çalışan yazılımların avantajları, piyasada 20-50 tl arasında bulunabilen sadece basit bir kamera ile çalışabilmesi ve yazılımlarının freeware (ücretsiz) olmasıdır. Dezavantajları ise, web Kameraların 30 fps civarında olması nedeniyle hareketi yavaş takip etmeleri, az ışıkta ve gece çok daha yavaş çalışmalarıdır.

Dileyenler, Otomatik Tıklama Yardımcı programını Dwell Clicker freeware yazılımını  buradan indirebilirsiniz.



Smartnav nedir?  
Yukarıda anlatılanların ticari sürümüdür. Infrared Kamerası ve özel yansıtıcı noktaları ile birlikte satılır. İnfrared kamera özellikleri sayesinde 120 fps görüntü alabilir. Gece, karanlıkta, çok hassas mouse denetimi yapılabiliyor. Ortalama fiyatı 500 $ civarındadır. Fare tıklaması yardımcı çubuğu ve ses komutlu tıklama, fare hassasiyeti ayarları vs özelliği de mevcuttur.

(*) Göz takip sistemleri çok farklıdır. Başını, ellerini, vücudunun herhangi bir yerini kıpırdatamayan engelliler,  head-mouse  sistemi kullanamazlar.

Sadece göz hareketleri ile bilgisayar  kullanmak için eyetracker denilen göz takip sistemi gerekir. Bu sistemler bugün itibariyle oldukça yüksek teknoloji ile imal ediliyorlar ve fiyatları 4-5 bin $ dan başlıyor. Bunlar içinde en çok bilinen ve mükemmele yakın çalışan sistem, Tobbi, piyasada 13000 €  satılıyor. Türkiye’de sadece Engelsizurunler firması tarafından satışı yapılmaktadır.

ALS HASTASI VE İLETIŞIM

ALS hastalarında ilerleyici kas güçsüzlüğü, iletişim sorunlarına yol açabilir. Bazı hastalarda yazı yazma, bilgisayar kullanma giderek zorlaşır. Bulber belirtilerle başlayan ALS hastalığında ise öncelikle konuşma bozukluğu ortaya çıkar. ALS, omurilik felci, kas hastalıkları gibi hareket sistemi etkilenmiş hastalarının konuşma ve yazma problemi ortaya çıkar.  ALS hastalarında göz hareketleri, genellikle sağlam kalır.  Hastalarla karşılıklı anlaşabilmek için  kullanılan yöntemlerden en ucuz ve pratik olanı bir harf tablosu kullanmaktır.  Örneğin alfabe harfleri basit bir A4 kağıdına 5*6 sıralı yazılabilir.   Örnek olarak aşağıdaki tabloyu kullanabiliriz.

A B C Ç D E

F G Ğ H I İ

J K L M N O

Ö P R S Ş T

U Ü V Y Z

Bazı hasta yakınları bu tabloyu şeffaf bir pleksiglas üzerine yaptırıyor. Böylece hasta ile araya bu tabloyu tutarak hastanın gözünün nereye, hangi harfe baktığı anlaşılabiliyor. Tabii ki zaman içinde deneyim kazandıkça daha hızlı iletişim sağlanabilmektedir. Tablonun boyutları ortalama 30*30 olabilir. Göz hareketleri hiç etkilenmedi ise veya karşıdan parmak ile harfler gösterilecekse 40*40 vs olabilir.

Laser işaretleyicileri 


Ucuz çözümlerden birisidir. Piyasada satılan laser anahtarlıklar kullanılır. Hastanın kullanabileceği bir vücut kısmına yerleştirilir.  Baş, el, parmak, ayak vs...
Dikkat: Beş miliwatttan daha az çıkış gücüne sahip bir lazer birisinin gözüne yönlendirilirse, bu kişi göz yaralanmasına maruz kalmadan göz açıp kapayabilir. Bununla birlikte, gözün doğal koruyucu mekanizmaları - göz kırpma refleksi gibi - beş miliwatttan daha büyük çıkış gücüne sahip lazerlere karşı etkili değildir ve anlık maruz kalmadan sonra bile ciddi retina hasarı meydana gelebilir.

İşte FDA'nın önerileri:

Lazer işaretleyiciyi asla kimseye doğrultmayın veya gözüne tutmayın.
Çocuklarınız için lazer pointer almayın.
Bir lazer pointer satın almadan önce, etiketinde aşağıdaki bilgilerin bulunduğundan emin olun:
Bölüm 21 CFR'ye (Federal Düzenlemeler Kodu) uygun olduğunu gösteren bir beyan;
üretici veya distribütörün adı ve üretim tarihi;
lazer radyasyonuna maruz kalmamak için bir uyarı; ve
Sınıf I ile IIIa arasında değişen sınıf tanımı. Sınıf IIIb ve IV ürünleri yalnızca uygun eğitimi almış kişiler tarafından ve bu yüksek güçlü ürünlere meşru bir ihtiyaç duyulan uygulamalarda kullanılmalıdır.

Bilgisayar kullanmaya yönelik çözümler

ALS veya bazı başka nörolojik hastalıklarda ellerin, el bileği ve parmakların güçsüzleştiği durumlarda bilgisayar kullanmak da zorlaşıyor.  Bilgisayar demek bir anlamda iletişim ve özgürlük demek.

Özellikle tetraplejik (boyundan aşağısı felçli) hastalarda ve birçok kas hastalığı türlerinde ellerini kısıtlı kullanan hastalar için "Ekran Klavyesi" iletişim için en faydalı çözümdür. 

Bilgisayar kullanırken veya yazı yazarken normal klavyeyi kullanamayanlar için ekran klavyesi oldukça kullanışlıdır. Windows ile hazır olarak gelen basit bir "Ekran Klavyesi" mevcuttur. Sadece bir fare tıklaması ile kullanılabilir. Ancak bundan daha fazlası da mevcut.

Sadece göz hareketleri sağlam olan hastalarda eyetracker gibi göz takip edici sistemler mevcuttur.

Konuşma yeteneğini kaybeden hastalar için tüm yukarıdaki çözümlere ek olarak bilgisayarda yazılı metinleri seslendiren konuşma sentezleyici (text-to-speech) yazılımları da mevcuttur.

Kelime tamamlama özelliği olan -cep telefonu t9 gibi- bir programları daha hızlı yazabilmek için oldukça yararlı.

Bir Amerikan yazılım firması olan www.polital.com ücretsiz bir ekran klavyesi üretmiş. Ancak Türkçe menüleri ve Türkçe kelime listesi mevcut değildi. Beraber bir çalışma ile programı türkçeleştirdik.

Click-N-Type EKRAN KLAVYESİ 

Önce CNT kurulum dosyasını http://cnt.lakefolks.com/CNTzip.exe  indirip kurun, daha sonra Türkçe Dil Paketi eklentisini  http://cnt.lakefolks.com/Turkish-Files.exe  indirin ve kurulumu tamamlayın. 

Mouse ile tıklayamayanlar için Otomatik tıklama Programı. 

Head-mouse Nedir? 

Ellerimi kullanamıyorum  fakat baş hareketleri ile mouse kontrolu yapmak istiyorum diyorsanız sadece bir webcam yardımı ile bilgisayar kullanabilirsiniz. Aşağıdaki programı indirin. 

Eviacam Kamera-mouse 

Camera mouse denilen sistem için sadece webcam yeterli

www.cameramouse.org

Ücretsiz başka bir sanal klavye programı : 

http://www.freevirtualkeyboard.com/

Smartnav
Baş hareketleri sağlam olan hastalarda kullanılıyor. 
Head-mouse donanımları arasında en kullanışlı ürünlerden biri de Smartnav sistemdir. Paket içinde Infrared kamera, yazılım bulunmaktadır. Fiyatı 399-499 $ civarındadır. 

Not: 2021 yılından sonra üretilmiyor. 

http://www.naturalpoint.com

OnScreenKeys 

Bu blog ve daha yüzlerce sayfayı yazmak için OnScreenKeys Keyboard  sanal klavye programı kullanıyorum. Dostum Tom Weber teşekkürler. 

https://tomwebersoftware.com/

Daha fazla bilgi için turkals@gmail.com adresime yazabilirsiniz.

HAYDi:Switch EyeTouch

SADECE GÖZ KIRPARAK BİLGİSAYAR KULLANIN…
http://www.ms.com.tr/?page_id=521&lang=tr

GÖZ TAKİP SİSTEMLERİ (SGK tarafından karşılanmayan cihazlar)

Göz takibi nedir?
En basit ifadeyle, göz takibi, göz hareketlerinin ölçülmesi anlamına gelir. Daha bilimsel olarak göz izleme, görme dikkatini değerlendirmek için kornea ve göz bebeği yansımalarının optik izlenmesine dayanan 2D ekran veya 3D ortamlardaki göz pozisyonunun (bakış açısı) ve hareketin kayıt edilmesini demektir.

SMARTTEKAS

https://www.smarttekas.com.tr/eyenavigator-goz-takip-sistemi/

Bilgisayar, monitör tutucu, yazılım, göz izleyici, Türkçe metin okuyucu 

Ortalama 42.000 TL (yerli yazılım)

TOBII DYNAVOX

http://broca.com.tr/

Tobii göz izleyici, yazılım, metin okuyucu (bilgisayar ve monitör tutucu hariç)

Ortalama 2300 €,

Tobii Dynavox I serisi : Satıcıdan bilgi isteyi.

KENDİN YAP

i5 işlemci Windows 10 /64 bit işletim sistemi varsa göz izleyici yeterli oluyor

Tobii 4c, Tobii eyex, Tobii 5 göz izleyici (Yurtdışından getiriliyor) fiyat aşağıdaki bağlantıda

https://gaming.tobii.com/

Yazılım ücretsiz (Windows 10 64 bit işletim sistemi içinde geliyor)

Bilgisayardan anlayan birisi kurabilir.

https://gozlerinleanlat.wordpress.com

Optikey Ücretsiz iletişim yazılımı

Göz takip uyumlu (göz takip, kafa takip, mouse ile kullanabilirsiniz)

http://www.optikey.org/

KAFA TAKİP (Head-tracking)

 Webcam uyumlu yazılımlar

https://eviacam.crea-si.com/

Eviacam Android 

https://www.youtube.com/watch?v=ED4EgNoB8hs

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.crea_si.eva_facial_mouse

SMARTNAV head-tracking

https://www.naturalpoint.com/smartnav/

https://www.smarttekas.com.tr/

https://youtu.be/9GimfWofPTY

GLASSOUSE (head-tracking)

https://glassouse.com/

GÖZ KIRPMA HAREKETİ İLE ÇALIŞAN ANDROID UYGULAMA 

Toprak Mekatronik

https://www.toprakmekatronik.com

Yardımcı Teknoloji ile ilgili her türlü soru, katkı, öneri için 

turkals@gmail.com  adresime yazabilirsiniz.

Kolay gelsin 

Alper Kaya