Grupta üyelerimiz tarafından en çok sorulan soru, balgamla ilgili sorunları içermektedir. Oluşan balgamın yeterince çıkarılamaması, dolayısı ile nefes almada güçlük, boğazda gıcık oluşumu ve benzeri sorunlar sürekli gündeme gelmektedir. Onun için bilgilendirici bir yazı hazırladım. Umarım faydalı olur.
Sevgili dostumuz Emel Yılmaz'a teşekkürler
Balgam nedir?
Balgam diğer adıyla Mukus, akciğer hücreleri ve
solunum yollarının yüzeyini kaplayan bezler tarafından doğal olarak salgılanan
jel yapısında bir maddedir. Akciğerler, mukus üretimini artırarak, solunan
tahriş edici maddeleri akciğerden uzaklaştırmak adına harekete geçer. Mukus
çoğunlukla proteinler, karbonhidratlar ve lipitlerle oluşmuş bir maddedir.
Çoğunluğu da sudur. (%95). Sağlıklı bir insan 24 saatte 100 mililitre kadar
mukus üretir. Bunun çoğu yüzeyini kaplayan yüzeyde emilir. Gün boyunca sadece
10 mililitre veya 2 çay kaşığı boğazın arkasına ulaşır ve bunun çoğu da geri
yutulur.
Balgamın görevi nedir?
Mukus, yani balgam akciğer sağlığını korumak için çok
önemlidir. Akciğerdeki yabancı maddeleri temizleyen ve antimikrobiyal özellik
taşıyan maddeler, akciğerlerin salgı tabakasında doğal olarak bulunur. Mukus,
solunan parçacıkları, hücresel artıkları ve ölü ve yaşlanan hücreleri içine
hapseder, yutar ve ortadan kaldırır. Cilia adi adı verilen mikroskobik kıllar
hızla hareket ederek, mukusu ve sıkışmış parçacıkları, bir dalga hareketi
yaratmak suretiyle boğazın arka tarafına doğru iteler. Buraya gelen mukus ise
ya yutulmak veya da dışarı atılmak suretiyle boğazdan temizlenir.
Balgam tıkacı nedir?
Adından da anlaşılacağı gibi, akciğerlerde biriken
balgam, havayı alveollere götüren hava yollarını daraltabilir, tıkayabilir. Bu
şekilde, oksijenin kana geçip, oradan da karbondioksitin kandan
uzaklaştırıldığı bu özel keseciklerin fonksiyonu engellenmiş olur. Yeterli
alveol engellenirse, bir kişinin oksijen seviyeleri zamanla olumsuz etkilenir.
Mukus tıkaçları daha büyük, üst solunum yollarında ise, kişi nefes darlığı veya
boğuluyormuş gibi hissedebilir.
ALS de balgam tıkaçlarına ne sebep olur?
ALS'li kişilerde balgam tıkanmasına birçok şey katkıda
bulunabilir. Bunlar:
Hareketsiz olmak. Azalan hareket ve egzersiz eksikliği, sığ nefes almaya ve akciğerin
alt taraflarından, üst tarafına hava akışının azalmasına neden olur.
Zayıf diyafram ve karın kasları: Akciğerleri tamamen genişletememek ve karın
kaslarını yeterince harekete geçirememek öksürüğün etkinliğini bozar.
Bozulmuş veya azaltılmış gollitik fonksiyon: Gollitis larinks ile ses telleri arasındaki yere
verilen isimdir. Ses tellerinin fonksiyonu bulber kas zayıflığı nedeniyle
bozulursa veya bir trakeostomi tüpü nedeniyle baypas edilirse, kişi etkili bir
öksürük oluşturmak için yeterli torasik yani göğüs basıncı oluşturamayacaktır.
Dehidrasyon: Ağız yoluyla veya bir beslenme tüpü yoluyla yetersiz sıvı alımı, daha
kalın mukusa katkıda bulunabilir.
Trakeostomi tüpü. Yapay bir hava yolunun varlığı, akciğerleri daha fazla mukus üretmeye
teşvik edebilir. Ek olarak, bir kişi bir trake tüpünden nefes aldığında, burnu
bypass eder. Ki burunun görevi alınan havayı nemlendirmektir ve filtre
etmektir. Yeterli nem olmayınca üretilen mukus ta kuruyarak tıkaç oluşturmaya
müsait hale gelir.
Tıkaç Önleme stratejileri:
Yeterli hidrasyon. Bir kişi mekanik bir ventilatör ve bir trakeotomi tüpü yardımıyla
nefes alırsa, yeterli nemlendirme sağlamak daha da büyük bir öneme haizdir.
Solunan havayı nemli tutmak, gerekirse ventilasyon nemlendiriciler kullanmak
gereklidir.
Mekanik akciğer genişletme ve öksürük egzersizleri. Günde en az bir veya iki kez Cough Assist® veya
Vital Cough® makinesi kullanın. Otomatik modda, inhalasyonda bir iç çekme
nefesi ve ardından mukusu ağza veya trake tüpü açıklığına doğru hareket
ettirebilen bir negatif basınçlı nefes vermek için kullanılabilirler. Bu
aletlerin kullanımını cihazı temin eden firmalar veya sağlık personeli hasta ve
yakınlarına öğretebilir.
El ile yardım edilen öksürük (karına itmeler veya
oturmuş Heimlich). Bu düşük teknolojili manevra, mekanik öksürüklerle birlikte
veya bağımsız olarak kullanılabilir. Teknik: Hafifçe yaslanmış bir pozisyonda
olun. Bakıcının her iki elini de kişinin karnının üzerine “V” şeklinde göbeğin
hemen altına koymasını sağlayın. Daha yumuşak olduğu için başparmağın altındaki
yağ yastığını kullanın. Bakıcı bir dizi hızlı ve güçlü itme uygularken ALS'li
kişinin öksürme girişiminde bulunmasını sağlayın. Bu işlemi hasta ve bakıcı
koordineli uygulamalıdır.
Trake tüpüne veya boğazın arkasına taşınan herhangi
bir mukusu alabilmek için için taşınabilir bir emme ayni suction ünitesi mevcut
olmalıdır.
Hasta balgam tıkacı nedeniyle boğuluyormuş hissine
kapılırsa, ambu ile hava vermek ve yukarda bahsedilen mekanik ya da manuel
teknikler kullanılmak suretiyle hastanın nefes yolunu açma girişiminde
bulunulabilir. Bu teknikleri öğrenmede sonsuz yararlar vardır.
Tıkaç oluşmasını önlemek için yapılması gereken rutin
işlemler:
Bazı uzmanlar, akciğerleri yatmadan önce temizlemek
için geceleri mekanik akciğer genişletme ve öksürmeyi önermektedir, çünkü mukus
genellikle geceleri solunum yollarında birikmektedir. Sabah ortası ve öğleden
sonra tedavisi, mukusun gün boyunca rahatsızlık verecek kadar birikmesini
önleyebilir. ALS ile yaşayan kişi için başarılı olan bir rutin bulun.
Hareket. Bir kişi tekerlekli sandalye kullansa veya günün çoğunda hareketsiz
kalsa bile, pozisyonlarını değiştirdiklerinden emin olun. Bir kişinin
ekstremiteleri zayıfsa veya felçliyse, bir bakıcıyla birlikte pasif hareket
sağlanması, akciğerlere de yardımcı olacaktır. Nefes eksersizleri yapmak da bu
bağlamda çok büyük önem kazanmaktadır.
Hastaya bakan kişilerin bu teknikleri bilmesi, büyük
önem arz etmektedir.
Balgam incelticiler:
Hastaların öksürme ve solunum fonksiyonları yeterli
ise, balgam incelticilerin kullanılması bir fayda sağlayabilir. Balgam
incelticilerle birlikte mukus silgisinin fazlalaşması öksürük kabiliyetini
yitirmiş hastalarda sorun yaratabilir, onun için dikkatli olunması öneriliyor.
x
