4 Eylül 2010 Cumartesi

TRAKEOSTOMİ BAKIMI VE SORUNLARI NELERDİR?

Trakeostomi yarası açık bir yaradır. Bu bakımdan yaranın bakımı çok önemlidir.  Yara çevresi günde iki defa antiseptik solüsyonla silinip steril bir gazla kanül çevrelenerek yara kapatılmalıdır. İyi bir yara bakımı ile kendiliğinden iyileşir. Kızarıklık, akıntı ve ciltte hassasiyet gibi enfeksiyon belirti ve bulgularının olup olmadığı gözlenmelidir.

Solunum cihazına bağlı olan hastalarda Trakeostomi kanülünün balonu (cuff) vardır. İç balonu dışarıdaki baloncuğa bağlayan ince bir  hortum vardır. Dış baloncuk basıncı iç balon hakkında fikir verir. Ameliyattan sonra balonun şiş olması gerekiyor. İç balonun görevi, solunum cihazından gelen basınçlı havanın akciğere yönlendirilmesidir. Balonun  diğer görevi de kanülün yerinden çıkmasını engellemektir. Baloncuk basıncı kulak memesi kıvamında olmalıdır. Baloncuk basıncı düşük olursa solunum cihazından gelen basınçlı hava, ağızdan hırıltılı bir şekilde kaçak yapar. Bazı hastalarımız bunu uyku sırasında kontrol etse de genellikle baloncuğun şişliği boğazdan hava kaçağı olmayacak kadar olmalıdır. Konuşabilen hastalarda uyku sırasında balonun şişirilmesi gerekiyor.

Trakeotomi ameliyatından önce konuşabilen hastalar, ameliyattan sonra da konuşabilir.  ALS hastalığı ilerleyici bir hastalık olduğu için özellikle bulber tutulumlu ALS hastaları zaman içinde konuşma yeteneğini kaybedebilir.

Trakeostomi kanülü boyun bağı gazlı bez veya cırtcırtlı orjinal Trakeostomi bandı ile boyuna sabitlenmelidir. Trakeostomi sonrası ilk 10-15 günde ameliyat yerinden hafif kan sızıntısı olabilir ve balgama bulaşmış olarak aspirasyon sırasında gelebilir. Değişik kalınlıkta aspirasyon sondaları kullanılır. Aspirasyon sondası ile 12-15 cm kadar içeri girebilir, o bölgede sadece ana bronşlar vardır. Sondanın ucu ve yanı delikli olmalıdır.
Trakeostomili hastalarda bronş aspirasyonu
Sağ ve sol ana bronş aspirasyonu


Dikkat! Aspirasyon süresi 15 saniyeyi geçmemelidir. Bu videoda daha iyi anlatmak için süre uzun tutulmuştur.
Aspirasyon yaparken eldiven kullanmaya özen gösterilmesi enfeksiyon riskini azaltacaktır. Buradaki örnekte hasta 10 yıldır trakeostomi ile yaşamaktadır. Eldiven kullanmadan aspirasyon yapmak için tecrübeli olmak gerekir.

Video eğitim amaçlıdır. Sorumluluk kabul edilmez. 

Aspirasyon sırasında sonda yavaş yavaş kendi ekseninde sağa sola döndürülerek girilir, vakum yapılmaz, çıkarken yine hafif döndürülerek vakum yapılır ve çıkarılır. Hasta zamanla nefes borusundaki gıcık hissine alışmaktadır.  Gerekirse ambu (havalandırma) desteği yapılıp, aspirasyona devam edilir. En kısa sürede aspirasyon bitirilmelidir.  Ortalama aspirasyon süresi 15 saniyeyi geçmemelidir.

Trakeostomi kanülünün boyun bandı vardır ve çıkması zordur.  Dışarıdaki balon, içerideki balon ile bağlantılıdır. Yani iç balonun ne kadar şiş olduğu dış balonun kıvamından anlaşılabilir.
Trakeostomi yapıldığı ilk zamanlarda balonun şişik kalması istenir. İlk 1-2 ay güvenlik açısından istenmektedir.  Çünkü kanül nefes borusuna bir delik açılarak yerleştirilir. Nefes borusu kıkırdak halkalardan oluştuğu için çok elastiktir. Kanül bilerek veya yanlışlıkla çıkarsa, nefes borusundaki delik kısa sürede daralır, yerine tekrar kanülü takmak zor olur. Bu nedenlerden dolayı ilk 2-3 ay yara yeri iyileşip delik sabit çapta kalıncaya dek, dış balonun içinde biraz hava basıncı kalması, yani kulak memesi yumuşaklığında olması önerilir. Dış balonu konuşmaya izin verecek şekilde indirmekte sakınca yoktur. Uykuda balonun şişik olması gerekir.
Trakeal  (Soluk borusu) aspirasyon ve solunan havayı nemlendirmek trakeotomili hasta bakımının en önemli bölümüdür.

Aspirasyon işlemi için gerekenler:
-  Aspiratör
-  Aspirasyon sondası
-  Steril su,  serum fizyolojik

Hastanın yatak başı 30-45 derece kadar kaldırılmalıdır.
-Hastada üst solum yollarının solunan havayı nemlendirmesi mümkün olmadığı için solumu tehlikeli ölçülerde engelleyen krutlar (katılaşmış balgam) oluşmaktadır. Bu nedenle solunan havayı etkili nemlendirmek çok önemlidir (ventilatör bölümüne bakınız)

-Eğer tüm önlemlere rağmen krut oluşmuşsa az miktarda serum fizyolojik ile ıslatılarak krut yumuşatılmaya çalışılmalı ve aspire edilmelidir

-Kullanılan sondanın deliği uç kısmının yan tarafında olmalıdır. Sonda kanülden içeri sokulmadan önce lastik kısmından sıkıştırılarak vakum kesilir  (veya çam adaptör kullanılır) ve 10-20 cm itilir sonra vakum açılarak sonda sağa sola çevrilerek yavaş yavaş çekilir böylece trakeada çevresel olarak bulunan salgılar da aspire edilmiş olur. Bu yöntemle trakea travmatize edilmemiş olur. Genelde aspirasyon sondasının kalınlığı trakeotomi kanül çapının yarısından fazla olmamalıdır

Sol ana bronşa kolay girmek için hastanın başı sağa çevrilir. Sol ana bronş girişi her hastada farklı açıda olduğu için her zaman başarılı olmayabilir. Hareketsiz yatan hastalarda sadece sağ ana bronş aspirasyonu yeterli olabilir. Ancak soluna,  sağına döndürülerek yatırılan hastalarda sol ana bronş aspirasyonu ihmal edilmemelidir.

İşlem ikinci defa tekrarlanırken sonda içine bir miktar su çekilip devrenin açık olduğundan emin olmak gerekir. Mümkün olduğunca aseptik koşullar kesintiye uğratılmamalıdır.

-Hastanın siyanoz (havasız kalma) ihtimaline karşı dikkatli gözlenmesi gerekir. Aspirasyon süresi 15 saniyeyi geçmemelidir.   Kendi başına hiç solunum yapamayan ventilatöre bağlı hastalarda, aspirasyon öncesinde ambu ile yoğun oksijen verilerek aspirasyona başlamak, havasız kalma hissini rahatlatır. Gerekirse  aspirasyon esnasında trakeostomi balonun  indirilmesi, vantilatöre tekrar bağlandığında şişirilmesi, hastanın daha rahat nefes almasına yardımcı olur.

-Bilinç açıksa hasta öksürtülmeye çalışılmalıdır. Kuvvetli öksürük veya aspirasyon esnasında kanülün çıkmasını önlemek amacıyla kanül iki tarafından ne çok sıkı ne de çıkmasına izin verecek kadar gevşek olmayacak şekilde bağlanmalıdır. Boyun bağı yoksa gazlı bezle bağlanmalıdır.

Takılan plastik kanül balonlu ise ve balon şişik ise tıpasını kapatınca hasta nefes alamaz. Tıpasını kapatınca balonu indirmek gerekir. Hasta ventilatöre bağlı değilse ve kanülden nefes alıyorsa, soluk borusuna yabancı cisim kaçmasını engellemek için hava deliğine gazlı bezi filtre gibi kullanabilirsiniz.
Mama ile PEG yoluyla beslenenleriçin önerim daha dik pozisyonda mama vermeniz, bazen ağıza reflü yapıyor mama ve ağızda tükürük birikimi artıyor. Ağız salyası fazlalaşabiliyor.  Aspirasyon ihtiyacı olabiliyor.

Sık aspirasyon nedenleri: 
Kanül değişimi zamanı  gelmiş olabilir
Mukus tıkaç, kuru hava olabilir. Nemlendirici aksesuar tavsiye ederim
Aspirasyon rengi yeşil, kokulu, nefes darlığı oluyor ise akciğer enfeksiyonu olabilir. Ateş nabız yüksek olur. Doktor muayenesi gerekir.
Bahar allerjisi olabilir, sık filtre değişimi ve antihistaminik ilaçlar verilebilir.

Aspirasyon sondası için, 4 ölçü su+1 ölçü oksijenli su içinde sondayı bekletin. Kullanılacağı zaman, duru su çekip tuvalet kâğıdı veya kâğıt havlu ile silin. Aspirasyon sonrasında yine duru su çekip Oksijenli su karışımına bırakın. Uzun cam şişe kullanışlı olur. Böylece 1 sondayı 5-6 gün atmadan kullanabilirsiniz.



20 yorum:

Unknown dedi ki...

Trekeostomi acilan bir hasta koku alabilir mi?

PALS dedi ki...

Koku almak için havanın burun yolundan geçmesi gerekiyor. Trakeostomi yapılan hastalarda hava doğrudan trakeostomi kanülünden geçtiği için koku alma hissi azalmış olabilir.

hemsire adayi dedi ki...

Ama kanul oldugunda üs solunum yollari iptal olmuyor mu?

PALS dedi ki...

Evet ağız ve burundan solunum yapılamaz.
ALS hastalarında genellikle trakeotomi ameliyatı yapılır. Genellikle balonlu kanül kullanılır. Balon şişirilir.
Bazı hastalarda (spontan solunumu sağlam olanlarda) balonsuz veya gümüş kanül kullanılır. Bu hastalar genellikle solunum cihazına ihtiyaç duymazlar. valfli trakeotomi kanülü kullananlar burun yoluyla da nefes alabilirler ve koku alabilir. Konuşma yeteneğini kaybetmemiş hastalar bu tür kanüllerle konuşabilir.
Diğer ameliyat yöntemi ise trakeostomi ameliyatı. Trakea boyunda dışarıya ağızlaştırılır. Genellikle larinks ca olgularında bu tip trakeostomi ameliyatı yapılır. Doğal olarak bu ameliyattan sonra üst solunum yolu kullanılamaz.

hemsire adayi dedi ki...

Burnumuzun koku almasi icin nefes almamiz gerekmiyomu eger nefes almamiz sart ise trekeostomisi olan hasta burnundan nefes alamadigi icin kokuda alamaz dogru mu koku alamayan hasta tatda alamaz cunku koku ve tat sinirlerimiz birlikte calismiyomu?

PALS dedi ki...

Teorik olarak doğru. Fakat ALS hastaları tat alabiliyor.

Adsız dedi ki...

Trakeaostomi yapilan hastanin cihazinda hava kacagi yazmasi ve hastanin ağzindan havanin cikmasi normal misir

Adsız dedi ki...

Trekeostomi yapilan hastanin kusmasi ve kusmugun geri kaçarak hastayi zehirleyerek öldürdürmesi durumunu açıklar mısınız

PALS dedi ki...

Merhaba,
Trakeostomi kanülünün balonu inmiş veya patlak olabilir.

PALS dedi ki...

Trakeostomi yapılan hastalarda kanülü genellikle balonludur. Balonlu kanüller gıda artıkları veya kusma vs nedeniyle biriken artıkların nefes borusuna kaçmasını engeller. balon patlak veya havası inmiş ise gıdaların nefes borusuna kaçma riski vardır.

Adsız dedi ki...

Trakeostomi kanülünün balonunun inmesi veya patlak olması cpli hasta için ölümcül bir tehlike oluşturur mu

PALS dedi ki...

Ölümcül tehlike yok. solunum cihazı alarm verir, ağızdan burundan hava kaçağı olabilir, Oksijen satürasyonu düşebilir. boğazında kuruluk yanma hissi olur rahatsız olur uyuyamaz. Yutma güçlüğü olan hastalarda sıvı gıdalar akciğere kaçma riski var. Trakeostomi kanülü değiştirmek gerekiyor.

Tecrübe dedi ki...

Aspirasyon kesinlikle aseptik bir uygulamadır steril eldivenle ve steriliteye dikkat edilerek uygulanmalidir bunun tecrübe ile ilgisi yoktur!

PALS dedi ki...

Haklısınız Tecrübe:)

Adsız dedi ki...

Benim kızımında trakestomisi var ve kanül çevresi kızarıklık ile rengi koyulaşmaya başladı. Ve her gün düzenli olarakta trake pansumanı. Yapılmakta ve doktorumuzda her üç ayda bir kanül değişimi yapnakta

PALS dedi ki...

Geçmiş olsun. Trakeostomi yerinde kızarıklık zaman zaman olabilir. Bepanten plus öneririm. Bazen mukoza kisti olabilir. Aspirasyonda balgam rengi koyulaşır ise, kötü koku varsa enfeksiyon olabilir. Balgam kültür için aspirasyon kültür tüpleri var.

Unknown dedi ki...

Merhaba benim babama trakeostimi var bazen nefes almakta zorlanıyor ama nabız yüksek oluyor neden sizce

Emine Saridag dedi ki...

Merhaba benim babam da trakeostimi açıldı bazen sadrasyon çok düşüyor neden sizce ama nefes alması normal

PALS dedi ki...

Oksijen satürasyonu ölçümü genellikle Pulse oksimetre ile parmaktan kontrol edilir. Çok sağlıklı sonuç vermeyebilir. Fakat o2 saturation düşüklüğü
1- sol bronş sekresyonu
2- Mukus tıkaç
3- yemek sonrasında
4- Bakteri filtresi ıslanınca
5- Solunum devresi hava kaçağı
6- Trakeostomi kanülü balonun inmesi
gibi nedenlerle olabilir.
Aspirasyon rengi koyulaşır, kötü koku olursa ateş takip etmek lazım enfeksiyonu olabilir
geçmiş olsun

Büşraa dedi ki...

Meraba bnm 1bucuk yaşındaki olumdada trakestomi var ağız yoluyla herseyi yiyor besleniyor fakat balon inmişse yediği ciğerlerine kaçıyo ve balon. İnikken cok asprasyon gerekiyor balon indirdigimdeysey kanama oluyo

Bunlar da ilginizi çekebilir

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Blog Arşivi